Bestaat de nummer 10 nog in het voetbal?

Zoek naar “beste nummer 10 ooit” en je krijgt binnen een paar klikken Zidane, Totti en Riquelme voorbij. Zoek naar een actieve nummer 10 in de top van Europa vandaag, en die lijst wordt een stuk dunner. De positie die ooit de meest glamoureuze op het veld was, staat bijna nooit meer letterlijk op het wedstrijdformulier. Betekent dat dat de rol dood is, of is hij gewoon verhuisd naar een ander rugnummer?

Het korte antwoord: de rol is niet dood, hij is verdeeld

De klassieke, vrijgestelde nummer 10 bestaat in de top van het voetbal bijna niet meer. Geen enkele speler in het Eredivisie Team of the Season 2024-25, samengesteld door Opta (gepubliceerd op theanalyst.com), kreeg die rol: het elftal speelde een 4-3-3, met de creativiteit verdeeld over een box-to-box middenvelder, een controleur en, opvallend genoeg, twee backs. Linksback Souffian El Karouani voerde de hele competitie aan in chances created, met 75 kansen die hij voor zijn ploeggenoten maakte. Meer dan welke aanvallende middenvelder dan ook. Dat patroon is geen toeval: de taak van de nummer 10, het laatste duwtje richting een kans, is opgesplitst over posities die vroeger nooit met creativiteit werden geassocieerd.

Wat de klassieke nummer 10 ooit deed

De klassieke nummer 10 kreeg een vrijstelling die geen andere positie had. Hij speelde tussen de linies, meestal in zone 14: de ruimte direct voor de zestien, waar een pass het snelst in een echte kans verandert. Van hem werd zelden gevraagd om mee terug te zakken bij balverlies. Zijn enige taak was het laatste stukje van de aanval, de pass die een vastgelopen opbouw weer leven inblaast. Trainers accepteerden dat hij op het veld rondliep als een soort vrijgestelde kunstenaar, omdat zijn ene geniale actie meer waard was dan zijn negentig minuten hardlopen. Diezelfde logica geldt vandaag nog voor een paar posities op het veld, maar niet meer voor deze.

Waarom pressing de ruimte opat

Pressing veranderde die rekening volledig. Zodra ploegen hoog en compact begonnen te verdedigen, werd zone 14 systematisch afgesloten in plaats van toevallig vrij. Een speler die alleen maar aanvallend hoeft te zijn, wordt in dat systeem een gat in plaats van een wapen: de tegenstander hoeft hem alleen te vinden en de rest van het veld staat weer in overtal. Op Tussen de Linies is al beschreven hoe de nummer 6 tegenwoordig een zone bewaakt in plaats van een man te volgen. Diezelfde verschuiving naar zoneverantwoordelijkheid liet geen ruimte meer over voor een speler die nergens verantwoordelijk voor is zodra de bal weg is. De nummer 10 moest dus ofwel meehelpen met pressen, ofwel verdwijnen uit de basisopstelling. Bij de meeste topclubs won die tweede optie.

Waar de creativiteit nu vandaan komt: de cijfers

De taak is niet weg, hij is verspreid. Dat blijkt uit de volledige lijst van het Eredivisie Team of the Season 2024-25, waarin Opta precies bijhoudt wie welke creatieve bijdrage leverde:

Hetzelfde patroon zag je dat seizoen ook in La Liga, ver van de Eredivisie. Alex Baena, toen nog van Villarreal, leidde in 2024-25 de hele competitie met 152 progressieve passes en een progressieve-passpercentage van 14 procent, het hoogste van alle Spaanse aanvallers (data: Opta, via theanalyst.com). Baena speelde daarmee tegen de traditie van de Spaanse spelmaker in: waar voorgangers als Borja Valero juist geduldig bezit opbouwden, koos Baena voor snelle balafgifte met weinig tijd tussen ontvangen en wegspelen. Het resultaat telde wel: 14 assists dat seizoen, meer dan enige speler onder de 23 jaar sinds Mesut Özil in 2010-11. De creativiteit was er dus nog volop, alleen de speler die hem leverde, paste niet meer in het klassieke 10-shirt.

Zet je beide datasets naast elkaar, dan valt iets op: in zowel de Eredivisie als La Liga kwam de belangrijkste creatieve productie in het seizoen 2024-25 van spelers die officieel geen aanvallende middenvelder zijn. In Nederland zijn dat een linksback en een box-to-box middenvelder, in Spanje een buitenspeler die met de intentie van een spits speelt. Dat is precies waarom de vlucht van de vleugelverdediger niet op zichzelf staat: het is onderdeel van dezelfde verschuiving die de nummer 10 wegdrukte.

Bestaat de pure nummer 10 nog ergens?

Een enkele ploeg houdt de positie overeind, maar in een aangepaste vorm. Wie vandaag nog als “10” wordt opgesteld, krijgt bijna altijd een duidelijke pressing-taak zodra de bal verloren gaat, en moet minstens zo veel kilometers maken als zijn ploeggenoten op het middenveld. De vrijstelling die de rol ooit definieerde, bestaat niet meer. Wat overblijft, is de output: de assist, de kans, de laatste pass. En die wordt tegenwoordig net zo makkelijk geleverd door een linksback als El Karouani of een valse 9 als Paixão, als door een klassieke spelmaker.

Veelgestelde vragen

Wat deed de klassieke nummer 10 precies? De klassieke nummer 10 speelde vrij tussen de linies, meestal in zone 14, de ruimte net voor de zestien van de tegenstander. Hij kreeg nauwelijks verdedigende taken en moest vanuit die vrije rol de laatste pass of de dodelijke actie leveren. Spelers als Zidane en Totti bouwden hun hele speelstijl op die vrijheid.

Wat is het verschil tussen een nummer 8 en een nummer 10? Het verschil tussen een nummer 8 en een nummer 10 zit in de balans tussen aanvallen en verdedigen. Een nummer 8 werkt mee in alle fases: hij loopt mee naar voren bij de aanval en sprint terug bij balverlies, zoals Kenneth Taylor in het seizoen 2024-25 bij Ajax deed. Een klassieke nummer 10 kreeg die verdedigende verplichting nooit, en dat is precies waarom de rol in het huidige pressing-voetbal lastig te handhaven is.

Spelen er nog clubs met een klassieke nummer 10? Een pure, vrijgestelde nummer 10 kom je in de top van Europa nauwelijks meer tegen. Het Eredivisie Team of the Season 2024-25 van Opta speelde in een 4-3-3 zonder die positie: de creativiteit kwam van box-to-box middenvelder Malik Tillman, met 41 chances created, en van linksback Souffian El Karouani, die met 75 chances created de hele competitie aanvoerde. De taak bestaat dus wel, alleen niet meer op het klassieke 10-shirt.

Wat is een valse 9 en hoe verhoudt die zich tot de nummer 10? Een valse 9 is een spits die bewust terugzakt naar het middenveld om de bal op te halen, waardoor de tegenstander moet kiezen tussen meelopen en ruimte achterlaten, of hem laten lopen en vrij spel geven. Dat overlapt met wat een nummer 10 vroeger deed, alleen begint de valse 9 vanaf de spitspositie in plaats van ervoor. Bij Feyenoord vulde Igor Paixão die rol in als buitenspeler op de plek van de spits, met 16 goals en 10 assists in het seizoen 2024-25.

Waarom verdween de nummer 10 door pressing? De nummer 10 verdween vooral omdat pressing geen ruimte meer overlaat voor een speler die alleen aanvallend moet zijn. Moderne ploegen spelen met compacte blokken die zone 14 bewust afsluiten, en een speler die niet meehelpt bij het terugveroveren van de bal wordt een zwakke schakel in dat systeem. Clubs losten dat op door de creatieve taak te verdelen over spelers die wel kunnen pressen, zoals een box-to-box middenvelder of een opkomende vleugelverdediger.